Podstawa Programowa
PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA
PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH
PODSTAWOWYCH ORAZ INNYCH FORM WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego
Okres obowiązywania: od 2026Wstęp
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wskazuje cel wychowania przedszkolnego, zadania profilaktyczno-wychowawcze przedszkola, oddziału przedszkolnego zorganizowanego w szkole podstawowej i innej formie wychowania przedszkolnego, zwanych dalej „przedszkolami”, oraz efekty realizacji zadań w postaci celów osiąganych przez dzieci na zakończenie wychowania przedszkolnego.
Cele wychowania przedszkolnego
Przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania
przedszkolnego, zwane dalej „przedszkolem”, wspierają wszechstronny rozwój dzieci w sferze
poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej oraz wspomagają je w pełnej
realizacji potencjału – zarówno jako jednostki, jak i członków społecznej i demokratycznej
wspólnoty. Wychowanie przedszkolne sprzyja kształtowaniu postawy dbałości o dobro
wspólne, pielęgnowania tradycji i kultury narodowej z poszanowaniem innych kultur oraz
rozwija postawy patriotyczne.
Zadania przedszkola
1. Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizację warunków
sprzyjających nabywaniu doświadczeń w każdym obszarze jego rozwoju.
2. Tworzenie warunków umożliwiających każdemu dziecku swobodny rozwój, zabawę i
odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa.
3. Wspieranie aktywności dziecka podnoszących poziom jego integracji sensorycznej i
umiejętności korzystania z rozwijających się procesów poznawczych.
4. Zapewnienie warunków do budowania wspólnoty, w której każde dziecko czuje się
akceptowane, rozumiane i potrzebne, a różnorodność traktowana jest jako wartość
społeczna i edukacyjna.
5. Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata, dobór treści adekwatnych do
indywidualnych potrzeb i zainteresowań każdego dziecka, jego możliwości
percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania.
6. Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualności, oryginalności dziecka oraz potrzeby
budowania relacji i działania z innymi oraz dla innych.
7. Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań dziecka prowadzących
do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo.
8. Przygotowanie dziecka do rozpoznawania, nazywania i rozumienia emocji i uczuć
własnych i innych ludzi.
9. Tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, w tym wrażliwość
estetyczną, w odniesieniu do wielu sfer aktywności człowieka: mowy, zachowania, ruchu,
muzyki, tańca, śpiewu, teatru, plastyki.
10. Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej
dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznawanie
wartości i norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, adekwatnych do etapu
rozwoju dziecka.
11. Tworzenie warunków umożliwiających bezpieczne, samodzielne eksplorowanie
elementów techniki w otoczeniu, a także zapewnienie materiałów konstrukcyjnych i
narzędzi do swobodnego oraz planowanego konstruowania i majsterkowania, a także
prezentowania wytworów swojej pracy.
12. Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami,
uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków
umożliwiających wszechstronny rozwój dziecka.– 9 –
13. Kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm
społecznych, których źródłem są rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym
osoby starsze, oraz rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji opartych na
wartościach.
14. Systematyczne wspieranie rozwoju procesów uczenia się dziecka, prowadzące do
osiągnięcia przez nie gotowości do podjęcia nauki w szkole.
15. Organizowanie zajęć umożliwiających dziecku poznawanie kultury i języka mniejszości
narodowej lub etnicznej, lub języka regionalnego – kaszubskiego, zgodnie z potrzebami.
16. Tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania dziecka
językiem obcym nowożytnym, chęci poznawania innych kultur.
Przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym nie dotyczy:
1) dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu
na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dzieci
posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na
niepełnosprawności sprzężone, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność
intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym;
2) dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu
na inne niż wymienione w pkt 1 rodzaje niepełnosprawności, o których mowa w
przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016
r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837 oraz z 2026 r. poz. 187 i
203), oraz jeżeli z indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego wynika brak
możliwości realizacji przygotowania do posługiwania się językiem obcym nowożytnym
ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości
psychofizyczne dziecka.
Osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego
Obszar społeczny: budowanie relacji, działanie z innymi i dla innych. Dziecko:
1) udziela informacji o sobie i swoich rodzicach, w tym podaje swoje imię i nazwisko,
adres zamieszkania, wie, komu może takich informacji udzielać;
2) bierze udział w aktywnościach zaproponowanych przez innych, zgłasza własne
pomysły, jest otwarte na współdziałanie;– 10 –
3) uzgadnia zasady dzielenia się zabawkami lub materiałami w trakcie podejmowanych
aktywności;
4) bierze udział w podejmowaniu decyzji w grupie, akceptuje wspólnie podjęte decyzje,
nawet jeżeli nie są zgodne z jego oczekiwaniami;
5) stosuje zwroty grzecznościowe;
6) przestrzega zasad zachowania się w grupie i miejscach publicznych, w tym zasad
prawidłowego zachowania się na drodze i w środkach komunikacji;
7) mówi o emocjach, które ludzie mogą przeżywać w różnych sytuacjach życia
codziennego;
8) szanuje wszystkie dzieci, ich różne upodobania i potrzeby, podaje przykłady
wypowiedzi i zachowań, które mogłyby być dla kogoś krzywdzące;
9) szuka rozwiązań w sytuacjach spornych, rozwiązuje proste konflikty z pomocą
dorosłych lub innych dzieci;
10) pomaga innym w wykonaniu zadania, gdy jest to potrzebne, udziela wskazówek;
11) wspiera inne dzieci w pokonywaniu smutku, bezradności i poszukiwaniu rozwiązań
problemu;
12) dostrzega różnorodność i znaczenie funkcji pełnionych przez ludzi w społeczeństwie,
przyjmuje je w zabawie (np. w sklep);
13) charakteryzuje pracę osób wykonujących różne zawody i zdaje sobie sprawę, że
dzięki pracy osiąga się dochód;
14) wyjaśnia, do czego służą pieniądze, ma świadomość, że ludzie dysponują
ograniczoną ilością pieniędzy oraz że po wydaniu pieniędzy na zakup towaru lub
usługi nie można ich już wydać na coś innego;
15) wyjaśnia, na czym polega oszczędzanie oraz dlaczego warto oszczędzać;
16) odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do grup społecznych, w których na co dzień
funkcjonuje: rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej i narodowej;
17) wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe (godło,
flagę, hymn), orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej;
18) wskazuje funkcje różnych instytucji społecznych (np. rodziny, przedszkola);
19) poznaje i pielęgnuje tradycje lokalne, regionalne i narodowe;
20) charakteryzuje wybrane elementy dziedzictwa kulturowego swojego regionu.
2. Obszar osobisty: poznanie siebie, kierowanie sobą, wybieranie dobra. Dziecko:– 11 –
1) podejmuje różne aktywności, aby realizować swoje pomysły, tworzyć i odkrywać,
co sprawia mu radość;
2) odkrywa swoje zainteresowania i nazywa swoje mocne strony;
3) układa i uzasadnia swój plan działania prowadzący do zakładanego rezultatu;
4) przewiduje i nazywa konsekwencje swoich decyzji i działań;
5) organizuje i porządkuje miejsce swojej aktywności;
6) dąży do ukończenia zadania mimo trudności, wykazując wytrwałość, zaangażowanie
i otwartość na informację zwrotną i wskazówki innych;
7) wyraża satysfakcję z zadania wykonanego samodzielnie lub w grupie, docenia swój
wysiłek;
8) wykazuje postawę akceptacji tego, że popełnianie błędów jest czymś naturalnym w
procesie uczenia się i stanowi okazję do zdobywania nowych umiejętności;
9) rozpoznaje i nazywa swoje emocje związane z różnymi sytuacjami, aktualnymi i z
przeszłości;
10) odróżnia potrzeby od pragnień (zachcianek), nazywa swoje potrzeby i proponuje
sposób ich zaspokojenia, wyraża sprzeciw w sytuacjach niepewności, zagrożenia,
braku komfortu;
11) ma przekonanie, że nauczyciel lub inne dzieci mogą stanowić wsparcie w trudnych
sytuacjach, w razie potrzeby prosi o pomoc;
12) stosuje znane mu sposoby radzenia sobie ze stresem.
3. Obszar językowy: komunikowanie się ze światem. Dziecko:
1) uczestniczy w rozmowie, aktywnie słuchając innych osób i wypowiadając się w
sposób zrozumiały, przedstawia i próbuje uzasadnić swoją opinię;
2) w wypowiedziach posługuje się zdaniami, zwraca uwagę na poprawność
gramatyczną i artykulacyjną lub, w razie potrzeby, używa komunikacji
wspomagającej i alternatywnej;
3) słucha wypowiedzi innych osób oraz tekstów czytanych, takich jak opowiadania,
wiersze, baśnie, legendy, mówi o swoich ulubionych książkach;
4) rozpoznaje możliwe źródła informacji, korzysta z zachęt do samodzielnego
poszukiwania odpowiedzi na nurtujące je pytania;
5) obdarza uwagą dzieci i dorosłych, aby rozumieć to, co mówią i czego oczekują,
dopytuje, gdy nie jest czegoś pewne;– 12 –
6) analizuje zdobyte informacje i dostrzega te, które są dla niego niewiarygodne lub się
wykluczają;
7) ocenia zgodność uzyskiwanych informacji z własnymi obserwacjami i
doświadczeniami;
8) odtwarza i przekształca treść bajek i opowieści, tworzy własne historie;
9) dzieli się swoimi wyobrażeniami, skojarzeniami i pomysłami typu „co by było,
gdyby”;
10) eksperymentuje z językiem, tworzy rymowanki i nowe słowa;
11) zapamiętuje i recytuje wierszyki oraz inne krótkie teksty;
12) opowiada treść obrazków i historyjek obrazkowych, mówi o swoich przeżyciach,
obserwacjach, ważnych zdarzeniach;
13) odczytuje znaczenie podstawowych symboli i znaków, tworzy własne symbole, aby
wyrazić za ich pomocą określoną informację;
14) dokonuje analizy i syntezy głoskowej wybranych wyrazów, wypowiada prawidłowo
głoski;
15) kreśli linie i kształty zawierające elementy graficzne obecne w literach: łuki, pętelki,
fale, owale, zygzaki;
16) podejmuje próby pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów w wybrany przez
siebie sposób;
17) podejmuje próby samodzielnego czytania wyrazów i krótkich tekstów, w tym
uzupełnionych obrazkiem;
18) nazywa wybrane obiekty z najbliższego otoczenia w języku obcym nowożytnym;
19) reaguje na proste polecenia w języku obcym nowożytnym;
20) uczestniczy w prostej sytuacji komunikacyjnej w języku obcym nowożytnym;
21) powtarza wierszyki i śpiewa piosenki w języku obcym nowożytnym.
4. Obszar matematyczny: odkrywanie matematyki wokół siebie. Dziecko:
1) opisuje sytuacje problemowe bliskie swojemu doświadczeniu, rozpoznaje ich
przyczyny;
2) poszukuje najlepszych rozwiązań problemu, w razie potrzeby radzi się innych,
porównuje wyniki różnych działań, identyfikuje rozwiązania, które sprawdzają się
najlepiej;
3) stosuje wybrane rozwiązanie i ocenia jego skuteczność;– 13 –
4) charakteryzuje obiekty wokół siebie, porównuje je ze sobą pod względem wielkości
i liczby;
5) klasyfikuje obiekty według co najmniej dwóch cech jednocześnie;
6) liczy w możliwym dla siebie zakresie;
7) wyznacza wynik dodawania i odejmowania, pomagając sobie liczeniem na palcach
lub na innych zbiorach zastępczych;
8) waży i mierzy różne przedmioty, ustala wartość pomiaru, stosując własne i
powszechnie przyjęte narzędzia i jednostki miar;
9) odczytuje zapis cyfrowy liczb, które obserwuje w najbliższym otoczeniu (np. w
kalendarzu, na budynkach, na znakach drogowych, ceny w sklepach);
10) przedstawia wartości liczbowe na różne sposoby graficzne;
11) określa kierunki i relacje przestrzenne między obiektami;
12) posługuje się pojęciami dotyczącymi następstwa czasu (np. wczoraj, dzisiaj, jutro,
rano, wieczorem), posługuje się nazwami pór roku, dni tygodnia i miesięcy;
13) rozpoznaje figury geometryczne płaskie: koło, trójkąt, kwadrat, prostokąt i niektóre
bryły;
14) analizuje i tworzy szeregi oraz powtarzalne wzory, odnajduje symetrię w budowie
obiektów przyrodniczych;
15) rozpoznaje monety i banknoty, wykonuje proste obliczenia.
5. Obszar przyrodniczy: odkrywanie przyrody i dbanie o nią. Dziecko:
1) rozpoznaje i nazywa rośliny oraz zwierzęta, a także elementy przyrody nieożywionej
z najbliższego otoczenia;
2) analizuje i bada elementy najbliższego otoczenia, wyciąga wnioski z obserwacji,
opisuje zmiany zachodzące w otoczeniu i wymienia niektóre zależności występujące
w przyrodzie (np. wzrost roślin, cykle dnia i nocy, pory roku) oraz zjawiska
pogodowe;
3) zadaje pytania o interesujące je zagadnienia, pyta o przyczyny i cele
zaobserwowanych zjawisk i podejmowanych działań, formułuje przypuszczalne
wyjaśnienia, sprawdza ich trafność;
4) dokumentuje zaobserwowane obiekty, zjawiska oraz procesy zachodzące w
przyrodzie;
5) wyraża troskę o rośliny i zwierzęta, objaśnia zasady odpowiedzialnej opieki nad
zwierzętami domowymi;– 14 –
6) wskazuje na planie, mapie lub globusie znane mu miejsca;
7) opisuje Ziemię jako kulę, która razem z innymi planetami krąży wokół Słońca;
8) korzysta z narzędzi ogrodniczych przy pielęgnacji roślin ozdobnych i użytkowych;
9) opisuje zależności między wybranymi roślinami i zwierzętami;
10) rozpoznaje zwierzęta i rośliny z różnych ekosystemów oraz stref klimatycznych;
11) segreguje odpady, mając świadomość pozytywnych skutków dla przyrody i
gospodarki;
12) stosuje zasady rozważnego korzystania z zasobów naturalnych.
6. Obszar techniczny: poznawanie techniki przez działanie. Dziecko:
1) ustala właściwości różnych materiałów;
2) wymienia etapy budowania obiektów powstających w najbliższym otoczeniu,
rozróżnia materiały, z których powstają budynki;
3) tworzy budowle płaskie i przestrzenne z wykorzystaniem różnorodnych materiałów
konstrukcyjnych, w tym naturalnych i z odzysku, narzędzi i spoiw; analizuje efekty
własnych działań, szuka możliwych ulepszeń;
4) buduje maszyny proste – kołowrót, równię pochyłą – i wyjaśnia ich zastosowanie w
urządzeniach codziennego użytku;
5) buduje obwody elektryczne z użyciem żarówki, brzęczyka i silnika;
6) wskazuje przykłady urządzeń zasilanych energią z różnych źródeł;
7) przestrzega zasad bezpiecznego korzystania z urządzeń elektrycznych i narzędzi;
8) podaje przykłady maszyn i urządzeń, które ułatwiają ludziom życie;
9) opisuje różne środki transportu i infrastrukturę znajdujące się w najbliższej okolicy
oraz bezpieczne sposoby korzystania z nich.
7. Obszar cyfrowy: przygotowanie do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie
cyfrowym. Dziecko:
1) korzysta z instrukcji do wykonania zadania, tworzy własne instrukcje;
2) rozpoznaje urządzenia cyfrowe i określa do czego służą;
3) wskazuje podstawowe zasady higieny cyfrowej;
4) wskazuje zagrożenia związane z korzystaniem z Internetu, w tym wynikające z
udostępniania informacji o sobie i swoich bliskich;
5) określa wpływ mediów na życie codzienne, rozpoznaje reklamy i ma świadomość,
czemu one służą.– 15 –
8. Obszar artystyczny: odbieranie i tworzenie sztuki. Dziecko:
1) poszukuje nowych form ekspresji, tworzyw i technik wyrazu artystycznego do
przedstawienia świata i swoich przeżyć, wyraża własne pomysły;
2) łączy poznane elementy – przedmioty, obrazy, kształty, słowa, dźwięki, wzorce,
symbole – w nowe układy, w nieoczywisty sposób;
3) wyraża swoje opinie o dziełach sztuki;
4) słucha muzyki, śpiewa, tańczy, tworzy melodie i improwizacje ruchowe, muzykuje
– indywidualnie i w grupie;
5) rozpoznaje wybrane instrumenty muzyczne, tworzy własne instrumenty muzyczne z
różnych materiałów i gra na nich;
6) wciela się w różne role podczas spontanicznych i organizowanych działań
teatralnych;
7) zauważa różnice w dynamice, tempie, barwie i wysokości dźwięków, określa nastrój
muzyki;
8) wyjaśnia pojęcia określające różne sposoby wyrazu artystycznego – w muzyce,
sztukach wizualnych i teatrze.
9. Obszar ruchowy: rozwijanie się w ruchu, dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo. Dziecko:
1) podejmuje spontaniczne i zorganizowane aktywności ruchowe (indywidualnie i w
grupie) w trosce o zdrowy rozwój;
2) uczestniczy w grach terenowych i zabawach ruchowych, ucząc się zasad
współzawodnictwa;
3) orientuje się w schemacie własnego ciała i wykorzystuje zmysły w zadaniach
ruchowych;
4) podczas ruchu rozwija podstawowe umiejętności ruchowe, wykorzystując
koordynację, równowagę, siłę, zręczność, zwinność, szybkość, skoczność,
wytrzymałość;
5) posługuje się przedmiotami o zróżnicowanej wielkości i zróżnicowanym ciężarze,
stopniowo wymagającymi większej precyzji ruchów;
6) prawidłowo trzyma i kontroluje siłę nacisku dłoni na narzędzie pisarskie;
7) samodzielnie wykonuje czynności samoobsługowe;
8) wyjaśnia, na czym polega zdrowy styl życia, stara się przestrzegać reguł z nim
związanych (np. dba o prawidłową postawę ciała);
9) rozpoznaje sytuacje, w których zagrożone są jego bezpieczeństwo lub autonomia;– 16 –
10) zgłasza potrzebę odpoczynku, objawy złego samopoczucia, odczuwane
dolegliwości, poszukuje dla siebie bezpiecznych i przyjaznych przestrzeni;
11) w czasie aktywności ruchowych przestrzega zasad bezpieczeństwa na terenie
przedszkola i poza nim.
W ramach wychowania przedszkolnego dzieci zdobywają doświadczenia edukacyjne, które
wspierają ich rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny oraz budują poczucie
sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje
fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.
Dziecko co najmniej raz w roku szkolnym:
1) jest odbiorcą sztuki, słucha koncertu, ogląda przedstawienie teatralne, odwiedza muzeum
lub teatr;
2) prowadzi i ilustruje obserwacje przyrody;
3) pracując w grupie, wysiewa i uprawia warzywa, zioła lub kwiaty;
4) pracując w grupie, przygotowuje wspólne wyjście i bierze w nim udział;
5) pracując w grupie, odgrywa uzgodnioną z innymi dziećmi rolę w przygotowaniu i
realizacji występu lub spotkania społeczności lokalnej (np. z okazji dnia babci i dziadka,
na obchodach święta narodowego, na pikniku rodzinnym);
6) uczestniczy w wydarzeniu promującym zdrowy styl życia (np. w przedszkolnych
zawodach sportowych);
7) pracując w grupie, prezentuje innym swoją wiedzę lub efekty wspólnych działań (np. w
formie plakatu, wystawy lub kroniki).
Dziecko przynajmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej:
1) przez minimum 10 kolejnych dni tworzy z wykorzystaniem różnych materiałów, w tym z
odzysku, własne zabawki zamiast zabawek tradycyjnych;
2) pracując w grupie, przygotowuje makietę wybranej przestrzeni (np. najbliższej okolicy,
miasta przyszłości);
3) pracując w grupie, planuje i podejmuje działanie na rzecz innych (np. młodszych dzieci,
osób starszych);
4) planuje i robi w grupie zakupy w sklepie.
Warunki i sposób realizacji
Realizacja celów wychowania przedszkolnego wymaga uwzględnienia w procesie kształcenia
i wychowania poniższych warunków i priorytetów.– 17 –
1. Wszechstronny rozwój – doświadczenie przedszkolne powinno wspierać rozwój każdego
dziecka w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej.
2. Aktywność poznawcza – dzieci są podmiotami procesu uczenia się, a ich udział w jego
planowaniu i zaangażowanie, w tym uczenie się w działaniu z innymi, są kluczowymi
czynnikami sprzyjającymi uczeniu się.
3. Wychowanie – jest obok kształcenia równoprawnym elementem funkcjonowania
przedszkola i zadaniem wszystkich nauczycieli, szczególnie w zakresie wprowadzania w
świat wartości, rozwijania kompetencji społecznych i osobistych oraz sprawczości.
4. Dobrostan dzieci – przedszkole dąży do zapewnienia dobrostanu wszystkich dzieci i
traktuje go jako warunek skutecznego uczenia się i harmonijnego rozwoju.
5. Przestrzeń edukacyjna – nauczyciele w przemyślany sposób kształtują przestrzeń sali i
przedszkola, tak aby sprzyjała uczeniu się oraz dobrostanowi dzieci, a także wykorzystują
otoczenie przedszkola jako miejsce działań edukacyjnych.
6. Edukacja włączająca – przedszkole uwzględnia zróżnicowane potrzeby rozwojowe dzieci,
zapewnia indywidualizację procesu kształcenia i wychowania oraz umożliwia
monitorowanie i systematyczne wsparcie ich rozwoju, z uwzględnieniem zasad
projektowania uniwersalnego w edukacji oraz racjonalnych usprawnień, wspierając pełne
uczestnictwo każdego dziecka w życiu grupy przedszkolnej i tworząc warunki do rozwoju
na miarę jego możliwości.
7. Metody nauczania – proces uczenia się i nauczania wymaga stosowania zróżnicowanych
metod nauczania, form i środków o uznanych podstawach naukowych, dostosowanych do
celów edukacyjnych oraz potrzeb dzieci; dobór metod zgodnie z aktualną wiedzą to obszar
autonomii, eksploracji i innowacji nauczycieli.
8. Wykorzystywanie wiedzy – przedszkole stwarza dzieciom warunki pozwalające na
praktyczne wykorzystywanie zdobywanej wiedzy i umiejętności oraz stosowanie ich poza
przedszkolem.
9. Wspólnota – przedszkole wykorzystuje społeczny charakter uczenia się; proces
wychowawczy w przedszkolu zakłada budowanie wspólnoty uczącej się i wspólnoty
społecznej przez równoważenie celów indywidualnych i dobra wspólnego.
10. Rodzina – w procesie wychowawczym istotna jest spójność oddziaływań przedszkola i
środowiska rodzinnego osiągana dzięki partnerskiej współpracy; rodzina
współuczestniczy w edukacji dzieci, a przedszkole kształtuje ten proces profesjonalnie i
zapewnia wsparcie rodzinie w jej działaniach wychowawczych oraz opiekuńczych.– 18 –
11. Interdyscyplinarność i relacje ze światem zewnętrznym – proces uczenia się przyjmuje
także charakter interdyscyplinarny i zachowuje ścisły związek ze środowiskiem
zewnętrznym jako naturalnym kontekstem budowania oraz wykorzystania wiedzy,
kompetencji i sprawczości dzieci.
Przedszkole zapewnia warunki do zdobywania i doskonalenia kompetencji niezbędnych do:
1) bycia częścią wspólnoty, współpracy i dbania o innych; w przedszkolu dzieci kształtują
swoją tożsamość, odkrywają i coraz lepiej rozumieją swoją przynależność do różnych
grup społecznych, w tym rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej i
narodowej; nawiązują relacje z rówieśnikami, poznają się, podejmują pierwsze próby
wspólnego wykonywania zadań – w parze lub większym zespole, uczą się razem
podejmować decyzje, a także postępować w zgodzie z przyjętymi zasadami oraz z
szacunkiem dla siebie nawzajem; zaczynają również rozumieć, że wspólnie odpowiadają
nie tylko za przestrzeń, w której razem przebywają; wspólnie dbają też o to, żeby
wszystkie dzieci czuły się w przedszkolu dobrze i bezpiecznie;
2) kierowania sobą i dbania o siebie; w przedszkolu dzieci poznają swoje zainteresowania,
mocne strony, aktywności dające im radość i satysfakcję; oswajają się też z
niepowodzeniami – uczą się traktować je jako naturalne elementy procesu zdobywania
nowych umiejętności; dowiadują się, w jaki sposób dbać o swoje dobre samopoczucie,
jak i z czyją pomocą radzić sobie w trudnych dla nich sytuacjach; przygotowują się także
do podejmowania decyzji zgodnych z przyjętym systemem wartości;
3) skutecznego komunikowania się z rówieśnikami i osobami dorosłymi, z uwzględnieniem
różnorodnych sposobów komunikacji; w przedszkolu dzieci uczą się, jak formułować
komunikaty w sposób zrozumiały dla innych i dostosowany do sytuacji, w jaki sposób
wyrażać swoje opinie i dzielić się spostrzeżeniami; poszerzają swój zasób słownictwa;
doskonalą umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnych i czytanego im tekstu; kształtują
też swoje nawyki czytelnicze; sięgają po książki, żeby zaspokoić swoją ciekawość
poznawczą; przygotowują się do nauki czytania i pisania; uczą się rozpoznawać za
pomocą słuchu strukturę wyrazu – od sylab przez pośrednie cząstki aż do głosek; poznają
litery drukowane, a osiągnąwszy gotowość, zaczynają czytać wyrazy, zdania i teksty oraz
pisać; rozwijają umiejętność analizowania kształtów graficznych oraz analizowania i
odtwarzania ruchów ręki niezbędnych do pisania;
4) uaktywnienia myślenia matematycznego oraz wykorzystywania pojęć matematycznych w
praktyce; w wieku przedszkolnym dzieci odkrywają, że obiekty otaczającego świata są– 19 –
policzalne, klasyfikowalne i mierzalne; uczą się przez doświadczanie i operowanie
konkretnymi przedmiotami – w ten sposób poznają reguły i budują pojęcia matematyczne,
uczą się szacować, liczyć, odmierzać, porównywać ze sobą, a z czasem także dodawać i
odejmować;
5) odkrywania przyrody i kształtowania postawy troski o nią; spacery i pobyt na powietrzu
to okazja do rozwijania świadomości, że człowiek jest częścią przyrody i tym samym
istnieje nierozerwalna więź między człowiekiem i przyrodą – w przedszkolu dzieci uczą
się szacunku do przyrody, kształtują nawyki dbania o nią i odpowiedzialnego korzystania
z zasobów naturalnych; przez stały kontakt z przyrodą dzieci rozwijają również wiele
umiejętności, które są kluczowe w ich dalszej nauce; do badania i obserwacji przyrody
dzieci mogą wykorzystywać pomoce takie jak lupa, mikroskop czy atlas – dzięki temu
stają się uważnymi badaczami; uczą się formułować pytania i poszukują na nie
odpowiedzi, swoje wnioski opierają na dowodach;
6) poznawania świata techniki, w tym urządzeń, maszyn i zawodów; dzieci chętnie
majsterkują i budują z różnych materiałów, ale potrzebują zasad i wskazówek, jak tworzyć
trwałe konstrukcje i bezpiecznie posługiwać się narzędziami; dzieci są też ciekawe pracy
różnych osób, maszyn i urządzeń, które obserwują w codziennym życiu; potrzebują
wiedzy, jak działa świat techniki, oraz umiejętności konstruowania modeli maszyn i
urządzeń;
7) przygotowania się do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym; dzieci nie są
świadome zagrożeń, jakie niesie ze sobą korzystanie z nowych technologii, w tym z
Internetu – dlatego w przedszkolu dzieci nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z
urządzeń ekranowych (z wyjątkiem dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi,
które korzystają z racjonalnych usprawnień polegających na zastosowaniu takich
urządzeń), a nauczyciel do celów dydaktycznych korzysta z nich tylko w niezbędnym
zakresie, z zachowaniem ważnej dla prawidłowego rozwoju dziecka higieny cyfrowej; w
przygotowaniu dzieci do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym
aktywny udział muszą brać rodzice;
8) impresji i ekspresji sztuki; w wieku przedszkolnym dziecko naturalnie wyraża siebie przez
różne formy artystyczne – rysunek, taniec, śpiew, opowieści, teatrzyk czy konstruowanie
z materiałów – sztuka staje się dla niego nie tylko sposobem ekspresji emocji i myśli, ale
też narzędziem poznawania świata i budowania tożsamości; dziecko potrzebuje wsparcia
w odkrywaniu własnego języka twórczego i rozwijaniu wrażliwości estetycznej, a także
czasu, przestrzeni i narzędzi do samodzielnego tworzenia – bez oceniania, z szacunkiem– 20 –
dla jego stylu i tempa; równie ważne jest budowanie umiejętności odbioru sztuki –
dostrzegania piękna w otoczeniu, reagowania na obrazy, dźwięki i opowieści, a także
rozumienia emocji zawartych w dziełach innych;
9) świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego potencjału ruchowego jako
podstawy aktywnego i zdrowego stylu życia; w przedszkolu dzieci zyskują świadomość i
poczucie swojego ciała, wzmacniają jego wytrzymałość i ogólną sprawność ruchową,
ćwiczą precyzję ruchów palców i dłoni, rozwijają koordynację wzrokowo-ruchową,
doskonalą swoje zmysły; dzieci zdobywają także wiedzę o tym, co jest dobre (np.
prawidłowa postawa ciała), a co złe dla ich zdrowia i kondycji fizycznej (np. długotrwałe
oglądanie telewizji); będąc w ruchu, szczególnie na powietrzu, mogą wzmocnić nie tylko
swoją odporność, ale także otwartość na nowe wyzwania; uczą się także, jak ważna jest
troska o bezpieczeństwo i wzajemne przestrzeganie ustalonych zasad; istotne jest, żeby
dzieci w przedszkolu brały udział w rozmaitych aktywnościach muzyczno-ruchowych i
ruchowo-sensorycznych.
Codzienna zabawa swobodna dzieci to nieodzowny warunek ich rozwoju i realizacji programu
wychowania przedszkolnego. Swobodna zabawa to okazja do wspólnego działania, zgłaszania
pomysłów i rozmowy o nich, rozwiązywania problemów, dzielenia się zainteresowaniami,
doświadczeniami i wiedzą, uzgadniania zasad i przestrzegania ich. W zabawie dzieci mogą
wcielać się w różne role, rozpoznawać i wyrażać emocje, odkrywać właściwości zjawisk i
przedmiotów, nadawać im nowe zastosowanie.
W codziennych aktywnościach dzieci w przedszkolu są obecne wszystkie obszary wychowania
przedszkolnego: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny,
cyfrowy, artystyczny, ruchowy. Program wychowania przedszkolnego jest realizowany w
każdym momencie pobytu dziecka w przedszkolu (np. podczas czynności porządkowych,
posiłków, spaceru).
Pobyt dzieci w przedszkolu opiera się na rytmie dnia, czyli systematycznie powtarzających się
czynnościach i aktywnościach. Daje to dzieciom poczucie bezpieczeństwa i kontroli, co jest
szczególnie ważne dla dzieci ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi. W naturalny sposób
sprzyja też włączaniu dzieci w podejmowanie obowiązków, pozwala kształtować
samodzielność, zaradność i odpowiedzialność.
Warunkiem realizacji celów wychowania przedszkolnego są właściwe relacje między
dzieckiem i nauczycielem. Nauczyciel obserwuje dzieci, zachęca je do rozmowy i uważnie ich– 21 –
słucha, rozpoznaje potrzeby i odpowiada na nie, organizuje przestrzeń, która jest inspirująca, i
zachęca do podejmowania różnych aktywności.
Dzieci najlepiej uczą się przez osobiste działanie i zaangażowanie, gdy korzystają ze swoich
zmysłów, mogą przykładowo dotykać, manipulować, porównywać i przekształcać. Wszelkie
pomoce drukowane mają charakter uzupełniający, umożliwiają utrwalenie wiedzy i
umiejętności dzieci.
Organizacja zajęć na powietrzu powinna być elementem codziennej pracy z dzieckiem w każdej
grupie wiekowej. Dzieci powinny mieć codziennie zajęcia na świeżym powietrzu oraz co
najmniej raz w tygodniu przebywać poza budynkiem przedszkola dłużej niż 1 godzinę. Daje to
możliwość dłuższego spaceru lub zabaw połączonych z badaniem okolicznej przyrody i
działaniem w niej. Nie dotyczy to jedynie dni, w których występują alerty Rządowego Centrum
Bezpieczeństwa lub szczególnie niesprzyjające warunki atmosferyczne.
Wszechstronny rozwój dzieci jest wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli.
Nauczyciele informują rodziców o procesach i postępach rozwojowych dzieci, omawiają z nimi
wyniki swoich obserwacji i ustalają zakres potrzebnego wsparcia dziecka. Nauczyciele
zachęcają rodziców, żeby brali aktywny udział w procesie rozwoju umiejętności dzieci.
Nauczyciele obserwują dzieci w możliwie różnorodnych sytuacjach i przekazują najważniejsze
spostrzeżenia o zachowaniu i rozwoju dziecka rodzicom. Opracowują diagnozę dojrzałości
szkolnej dla tych dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole.
Dzieci w wieku przedszkolnym funkcjonują w dynamicznym, szybko zmieniającym się
otoczeniu. Coraz częściej narażone są na informacje i udział w sytuacjach, których nie
rozumieją lub które budzą w nich niepokój. Codzienne spotkania z nauczycielem to okazja do
nadawania sensu tym doświadczeniom. Rolą nauczyciela jest stwarzanie sytuacji
edukacyjnych, które pomagają dzieciom lepiej rozumieć świat.
Szczególnej uwagi wymaga problem dostępu dzieci do urządzeń cyfrowych i informacji
przekazywanych przez media. Wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli jest troska
o kształtowanie nawyków higieny cyfrowej.
Aranżacja przestrzeni powinna uwzględniać bariery architektoniczne i sensoryczne oraz
zapewniać możliwość swobodnego korzystania z przestrzeni i materiałów przez dzieci z
niepełnosprawnościami.
Organizacja przestrzeni w przedszkolu ma umożliwiać dzieciom podejmowanie codziennych
czynności związanych z troską o otoczenie i własne potrzeby. Dzieci powinny mieć możliwość– 22 –
m.in. nakrywania do stołu, samodzielnego nakładania posiłków, sprzątania po posiłkach,
porządkowania sali po skończonej zabawie oraz przygotowania się do wyjścia na zewnątrz.
Wskazane jest organizowanie z dziećmi stałych i czasowych stref w budynku przedszkola i
poza nim pozwalających na podejmowanie różnorodnych aktywności. Jako stałe proponuje się
strefy umożliwiające rozwijanie:
1) czytelnictwa – strefa czytania w sali przedszkolnej powinna być przytulnym i spokojnym
miejscem, dostosowanym do potrzeb wszystkich dzieci; w tej strefie warto m.in.
uwzględnić książki w różnych formatach (np. z dużą czcionką, obrazkowe, dotykowe),
opowiadania dla dzieci (także w języku obcym nowożytnym);
2) budowania i konstruowania – strefa do tego przeznaczona powinna być dostosowana do
potrzeb wszystkich dzieci, zapewniać dostęp do klocków, materiałów i narzędzi do
majsterkowania, miejsca pozwalającego na bezpieczną pracę; warto także przewidzieć
przestrzeń wystawienniczą do ekspozycji wykonanych konstrukcji; nauczyciel ustala
zasady bezpiecznego korzystania z narzędzi (np. nożyczek, zszywacza, dziurkacza,
śrubokrętu, papieru ściernego) i dba o ich przestrzeganie;
3) działań artystycznych – strefa do tego przeznaczona powinna pozwalać na różnorodną
działalność artystyczną, która powinna być dopasowana do potrzeb i preferencji dzieci,
które powinny mieć swobodny dostęp przykładowo do instrumentów muzycznych, w tym
perkusyjnych, strojów i rekwizytów do odgrywania ról, materiałów papierniczych,
naturalnych, recyklingowych; warto także przewidzieć przestrzeń wystawienniczą do
ekspozycji wykonanych prac;
4) umiejętności odpoczywania – kąciki wyciszenia, dostępne dla wszystkich dzieci, a
szczególnie pomocne dla dzieci wymagających wsparcia w zakresie regulacji emocji i
przetwarzania bodźców sensorycznych; takie miejsca powinny być wyposażone w
elementy sprzyjające wyciszeniu i komfortowi sensorycznemu (np. w słuchawki
wyciszające, miękkie siedziska lub pufy, przytulanki obciążeniowe, lampki o ciepłym
świetle) oraz zabawki sensoryczne i antystresowe (np. gniotki, panele dotykowe);
5) odkrywanie świata nauki i przyrody – strefa do tego przeznaczona powinna pozwalać
odkrywać zjawiska i procesy zachodzące w przyrodzie, podejmować samodzielne
działania i obserwacje, prowadzić eksperymenty; każde dziecko powinno mieć możliwość
korzystania z tej strefy bez nieuzasadnionych ograniczeń czasowych.
W ciągu dnia odpowiedni czas powinno się przeznaczać na celebrowanie posiłków – spokojne
ich spożywanie połączone z nauką posługiwania się łyżką, nożem i widelcem. Ważne jest także– 23 –
zapewnienie dzieciom możliwości komponowania dania na talerzu i stworzenie takiej
atmosfery, aby dzieci nie czuły się pod presją, że muszą zjeść wszystko i w szybkim tempie.
Nauka języka obcego nowożytnego w przedszkolu odbywa się przez zabawę i jest zintegrowana
ze wszystkimi obszarami funkcjonowania dziecka. Codzienne sytuacje edukacyjne i zabawowe
oraz czynności dnia sprzyjają oswajaniu dzieci z językiem obcym nowożytnym. Proste zwroty
używane w codziennej komunikacji, piosenki i rymowanki, odpowiadające różnorodnym
czynnościom i sytuacjom w przedszkolu, ułatwią naukę języka obcego, budowanie prostych
dialogów i rozumienie prostych poleceń.
Dziecko w przedszkolu osłuchuje się z językiem mniejszości narodowej lub etnicznej lub
językiem regionalnym – kaszubskim, reaguje na znane słowa, zwroty oraz proste polecenia
wypowiadane w tym języku. W naturalny sposób używa wyrażeń związanych z zabawą i
codziennymi czynnościami, powtarza rymowanki, proste wierszyki, śpiewa piosenki i
uczestniczy w zabawach językowych. Bierze udział w zabawach i wydarzeniach związanych z
kulturą swojej społeczności oraz tworzy prace plastyczne inspirowane jej historią i tradycją.